Obesity and the modern lifestyle: what can we learn from history? 
Subsequently, obesity has increased to 13 per cent and 16 per cent respectively in 1993 and 23 per cent and 25 per cent by 2005. Since the mid-1990s about four men out of 10 and nearly a third of women have been overweight and the proportion of people with normal weight has declined. Female obesity is inversely correlated with social class and income – obesity is highest among low income women in unskilled occupations – whereas socio-economic factors make rather less difference to male weight.
These trends occur in the face of a multi-million pound slimming industry. Health education advice has proved ineffective and tackling obesity is now a key government priority.
Is this new?
This is not unprecedented. In the 1920s the chief medical officer Sir George Newman held “excessive and unsuitable food combined with lack of fresh air and exercise” responsible for sowing the “seeds of degeneration”. He accepted that some persons “no doubt” were “under-fed” in 1931, but argued that many were “over-fed – giving their poor bodies little rest, clogging them with yet more food”.
Doctors took increased interest in obesity and The Lancet noted in 1933 that in “these days of ‘slimming’ there was no more popular subject of discussion among the laity than the reduction in weight”. Such a preoccupation appears incongruous at a time of economic depression, high unemployment, hunger marches and working-class poverty.
Obesity and slimming draw attention to inequality in interwar Britain. Excess weight affected the middle class, the first social group to experience the affluent, sedentary lifestyle often associated with the postwar years.
What evidence do we have about obesity in the interwar years?
There are no statistics of obesity rates, but several 1930s dietary surveys document excess consumption among professionals and high income groups with daily intake of about 3,500 to 3,600 calories per man. This contrasts sharply with only 2,000 to 2,300 calories per day among the low paid and unemployed and was well above the recommended 2,700 calories for sedentary workers.
An abundant middle-class diet frequently resulted in weight-gain and there was a flourishing market for popular weight loss manuals, several of which became best sellers during the interwar years. Anxiety about excess weight was exploited in advertisements of “slimming” foods such as Ryvita crisp bread, remedial products such as Linia Shorts intended to massage away the abdominal “danger curve” and vibratory machines which promised to exercise “All the body without effort” and reduce obesity “without drugs or dieting”.
A stock character was the fat middle-class man who was suffering from ill-health, threatened by premature death and represented as an ugly, ridiculous figure. Obesity was associated with middle age and, according to George Orwell, the middle-class endeavour to maintain a youthful appearance was a recent development and one of “the few authentic class differences… still existing”.
While fat women were mentioned, the typical female slimmer was not necessarily overweight but restricted her diet in order to emulate the new female fashions of the 1920s. Doctors considered this practice harmful and portrayed women’s “thin and scraggy” figures and “haggard, drawn expression” as the very opposite of beauty and a threat to women’s responsibility as “race” mothers.
In 1929 dietary expert WF Christie described the obese as a “deviation from the normal”, but norms and ideals are culturally constructed and change over time. During the interwar years the body beautiful, represented by scantily clad young and slim men and women, was celebrated. Aesthetics were not just a female concern but also mattered to men, and obesity conflicted with the dominant Greek ideal of male beauty.
As another obesity expert Leonard Williams put it, “No man has any right to be really fat; no woman has any right to be really thin”. Thus, the self-indulgent middle-aged man and the vain, emaciated woman were subjected to a moralising discourse that condemned women’s excessive slimming in the pursuit of fashion and castigated obese men’s greed as subverting the idea of masculine self restraint.
The weight loss culture disappeared following the outbreak of the Second World War when policymakers, nutritionists and housewives struggled to eke out meagre rations to maintain civilian health and morale. Doctors lost interest in obesity, no dieting manuals were published between 1940 and the early 1950s and remedial products disappeared from popular advertising during the war and difficult years of postwar reconstruction.
What does history teach us?
The prevalence of obesity is closely associated with the emergence of modern lifestyles in Britain. In 1900 Britain was already the world’s most urbanised and one of the wealthiest countries, with a large service sector, expanding public transport network and thriving mass consumer culture.
Despite high unemployment and economic depression, living standards continued to rise during the interwar years. With falling prices and smaller families, real incomes per capita increased by about a third. Britain’s growing prosperity was not shared equally and substantial sections of the working class continued to suffer from under-nutrition.
In this period, obesity was associated with the comforts of suburban middle-class life, plentiful food and a rapid rise of car ownership. Since the 1950s, the British diet has been characterised by ever more abundant cheap food. In recent decades the traditional three meals at home pattern has been replaced by snacking, junk foods and takeaways, contributing towards weight gain.This has been compounded by a decline in physical activity with expanding car ownership and new forms of home-based entertainment.
After 1939, the introduction of extensive rationing and regulation of food supplies resulted in reductions of sugar, meat and fats as consumption shifted to bread, potatoes and milk. This massive state intervention, which was only possible in the context of total war, amounted to a major turning point in the history of the British diet.
The policy has been described as a revolutionary transformation because it largely eliminated the disparities between the social classes with regard to energy and nutrient intake documented in the 1930s.
Middle-class calorie consumption declined and there is extensive evidence of grumbling about the lean, monotonous diet of the period, while wartime diarists fantasised about generous helpings of meat, bacon and eggs, buttered toast washed down with coffee laced with sugar and cream. Activity levels rose due to longer working hours, increased walking, reduced motoring with petrol rationing and schemes such as Dig for Victory.
This erosion of class differentials in food intake persisted after the end of rationing in 1954 and weight gain was no longer confined to the highest income groups. The episode points towards the limits of personal responsibility with regard to dietary restraint and highlights the significance of a heavily regulated food regime in the 1940s.
In interwar Britain, weight loss manuals did not focus on calorie counting. Many did not even mention calories but prescribed a diet of loosely defined portions. This was not due to a lack of understanding of calorific content of food, but rather a holistic perspective which saw weight loss as part of a wider transformation in lifestyle based on self-discipline and the golden rule of moderation.
Thus, the key to weight loss was the adoption of a comprehensive hygienic regimen which involved moderation in eating and drinking, daily exercise and personal cleanliness. Manuals advised avoiding sugary and fatty foods and recommended consumption of lean meat, boiled fish, fruit and salad.
They also emphasised the importance of thorough mastication and regular bowel movements. Constipation, exemplified by a bloated abdomen, was closely linked with obesity and could be avoided by means of regular habits, abdominal exercises and a high fibre diet. The cultivation of health and beauty was not simply beneficial to the individual, but was represented as a patriotic duty because the British Empire required a nation of fit men and women.
Losing weight is difficult and a Department of Health campaign of 1995 which set a target to reduce obesity rates to the 1980 level by 2005 has failed spectacularly. In October 2007 the Government renewed its ambition to reverse the trend with a strategy that combines the promotion of healthy eating with lifestyle changes such as physical activity goals, resembling the holistic approach of the interwar years.
Three lessons from history
1. The history of consumption and living standards in Britain during the 20th century points towards the close relationship between obesity and modern affluent lifestyles characterised by abundant food and increasingly sedentary habits.
2. Extensive rationing and controls of food reversed these trends during the 1940s. The policy was only possible in the context of war and does not offer a practical solution for the public health problems of the early 21st century.
These trends occur in the face of a multi-million pound slimming industry. Health education advice has proved ineffective and tackling obesity is now a key government priority.
Is this new?
This is not unprecedented. In the 1920s the chief medical officer Sir George Newman held “excessive and unsuitable food combined with lack of fresh air and exercise” responsible for sowing the “seeds of degeneration”. He accepted that some persons “no doubt” were “under-fed” in 1931, but argued that many were “over-fed – giving their poor bodies little rest, clogging them with yet more food”.
Doctors took increased interest in obesity and The Lancet noted in 1933 that in “these days of ‘slimming’ there was no more popular subject of discussion among the laity than the reduction in weight”. Such a preoccupation appears incongruous at a time of economic depression, high unemployment, hunger marches and working-class poverty.
Obesity and slimming draw attention to inequality in interwar Britain. Excess weight affected the middle class, the first social group to experience the affluent, sedentary lifestyle often associated with the postwar years.
What evidence do we have about obesity in the interwar years?
There are no statistics of obesity rates, but several 1930s dietary surveys document excess consumption among professionals and high income groups with daily intake of about 3,500 to 3,600 calories per man. This contrasts sharply with only 2,000 to 2,300 calories per day among the low paid and unemployed and was well above the recommended 2,700 calories for sedentary workers.
An abundant middle-class diet frequently resulted in weight-gain and there was a flourishing market for popular weight loss manuals, several of which became best sellers during the interwar years. Anxiety about excess weight was exploited in advertisements of “slimming” foods such as Ryvita crisp bread, remedial products such as Linia Shorts intended to massage away the abdominal “danger curve” and vibratory machines which promised to exercise “All the body without effort” and reduce obesity “without drugs or dieting”.
A stock character was the fat middle-class man who was suffering from ill-health, threatened by premature death and represented as an ugly, ridiculous figure. Obesity was associated with middle age and, according to George Orwell, the middle-class endeavour to maintain a youthful appearance was a recent development and one of “the few authentic class differences… still existing”.
While fat women were mentioned, the typical female slimmer was not necessarily overweight but restricted her diet in order to emulate the new female fashions of the 1920s. Doctors considered this practice harmful and portrayed women’s “thin and scraggy” figures and “haggard, drawn expression” as the very opposite of beauty and a threat to women’s responsibility as “race” mothers.
In 1929 dietary expert WF Christie described the obese as a “deviation from the normal”, but norms and ideals are culturally constructed and change over time. During the interwar years the body beautiful, represented by scantily clad young and slim men and women, was celebrated. Aesthetics were not just a female concern but also mattered to men, and obesity conflicted with the dominant Greek ideal of male beauty.
As another obesity expert Leonard Williams put it, “No man has any right to be really fat; no woman has any right to be really thin”. Thus, the self-indulgent middle-aged man and the vain, emaciated woman were subjected to a moralising discourse that condemned women’s excessive slimming in the pursuit of fashion and castigated obese men’s greed as subverting the idea of masculine self restraint.
The weight loss culture disappeared following the outbreak of the Second World War when policymakers, nutritionists and housewives struggled to eke out meagre rations to maintain civilian health and morale. Doctors lost interest in obesity, no dieting manuals were published between 1940 and the early 1950s and remedial products disappeared from popular advertising during the war and difficult years of postwar reconstruction.
What does history teach us?
The prevalence of obesity is closely associated with the emergence of modern lifestyles in Britain. In 1900 Britain was already the world’s most urbanised and one of the wealthiest countries, with a large service sector, expanding public transport network and thriving mass consumer culture.
Despite high unemployment and economic depression, living standards continued to rise during the interwar years. With falling prices and smaller families, real incomes per capita increased by about a third. Britain’s growing prosperity was not shared equally and substantial sections of the working class continued to suffer from under-nutrition.
In this period, obesity was associated with the comforts of suburban middle-class life, plentiful food and a rapid rise of car ownership. Since the 1950s, the British diet has been characterised by ever more abundant cheap food. In recent decades the traditional three meals at home pattern has been replaced by snacking, junk foods and takeaways, contributing towards weight gain.This has been compounded by a decline in physical activity with expanding car ownership and new forms of home-based entertainment.
After 1939, the introduction of extensive rationing and regulation of food supplies resulted in reductions of sugar, meat and fats as consumption shifted to bread, potatoes and milk. This massive state intervention, which was only possible in the context of total war, amounted to a major turning point in the history of the British diet.
The policy has been described as a revolutionary transformation because it largely eliminated the disparities between the social classes with regard to energy and nutrient intake documented in the 1930s.
Middle-class calorie consumption declined and there is extensive evidence of grumbling about the lean, monotonous diet of the period, while wartime diarists fantasised about generous helpings of meat, bacon and eggs, buttered toast washed down with coffee laced with sugar and cream. Activity levels rose due to longer working hours, increased walking, reduced motoring with petrol rationing and schemes such as Dig for Victory.
This erosion of class differentials in food intake persisted after the end of rationing in 1954 and weight gain was no longer confined to the highest income groups. The episode points towards the limits of personal responsibility with regard to dietary restraint and highlights the significance of a heavily regulated food regime in the 1940s.
In interwar Britain, weight loss manuals did not focus on calorie counting. Many did not even mention calories but prescribed a diet of loosely defined portions. This was not due to a lack of understanding of calorific content of food, but rather a holistic perspective which saw weight loss as part of a wider transformation in lifestyle based on self-discipline and the golden rule of moderation.
Thus, the key to weight loss was the adoption of a comprehensive hygienic regimen which involved moderation in eating and drinking, daily exercise and personal cleanliness. Manuals advised avoiding sugary and fatty foods and recommended consumption of lean meat, boiled fish, fruit and salad.
They also emphasised the importance of thorough mastication and regular bowel movements. Constipation, exemplified by a bloated abdomen, was closely linked with obesity and could be avoided by means of regular habits, abdominal exercises and a high fibre diet. The cultivation of health and beauty was not simply beneficial to the individual, but was represented as a patriotic duty because the British Empire required a nation of fit men and women.
Losing weight is difficult and a Department of Health campaign of 1995 which set a target to reduce obesity rates to the 1980 level by 2005 has failed spectacularly. In October 2007 the Government renewed its ambition to reverse the trend with a strategy that combines the promotion of healthy eating with lifestyle changes such as physical activity goals, resembling the holistic approach of the interwar years.
Three lessons from history
1. The history of consumption and living standards in Britain during the 20th century points towards the close relationship between obesity and modern affluent lifestyles characterised by abundant food and increasingly sedentary habits.
2. Extensive rationing and controls of food reversed these trends during the 1940s. The policy was only possible in the context of war and does not offer a practical solution for the public health problems of the early 21st century.
3. Interwar weight loss manuals did not pay much attention to calorie counting, but rather emphasised a holistic approach to transform lifestyles by adopting healthy habits as the key to successful, permanent weight reduction.
Σχεδόν κανένας πια δεν σου ανοίγει την πόρτα, δεν σου μιλά στον πληθυντικό στην πρώτη γνωριμία, δεν σκύβει να σου πιάσει αυτό το κάτι που σου έπεσε μια μέρα που φορούσες την πιο στενή σου φούστα. Κι όταν βρέχει, τα αυτοκίνητα γκαζώνουν πάνω στα νερά και σε κάνουν μούσκεμα. Πιστεύεις ακόμη ότι σ’ αυτήν τη χώρα είμαστε πολιτισμένοι?
ΤΟ SAVOIR VIVRE είναι ένας γελοίος αναχρονισμός. Ακόμη κι όταν διαφημίζεται μία σύγχρονη έκδοση που περιέχει καλογραμμένους και έξυπνους κανόνες για το πότε επιτρέπεται και πότε όχι να έχεις το κινητό ανοιχτό και πώς προσφωνείς κάποιον στα emails, η ουσία παραμένει η ίδια όπως ογδόντα χρόνια πριν: κάποιος σου επιβάλλει έμμεσα τι να κάνεις χωρίς να κρίνει κατά περίπτωση, αλλά γενικεύοντας και υπεραπλουστεύοντας. Εσύ, βέβαια, θεωρείς ότι η συμπεριφορά σου μπορεί να κινείται στα όρια της ακρότητας και όχι του βαρετού καθωσπρεπισμού, η προσωπικότητά σου να φανερώνεται μέσα από την εκκεντρική σου συμπεριφορά και ο ενικός να σπάει τον πάγο του πληθυντικού όταν το νιώθεις και όχι όταν σου δίνουν το ok. Έχεις το δικό σου τρόπο για όλα και μπορείς να είσαι όσο ξεχωριστή θέλεις. Δεν έχεις, όμως, δικαίωμα να είσαι αγενής. Με κανέναν τρόπο. Όχι για άλλο λόγο, αλλά γιατί κάπως έτσι ξεχνάμε ότι υπάρχουν όρια, παρασυρόμαστε στη βαρβαρότητα και το κακό μας επιστρέφει έντοκο.
ΟΙ ΙΠΠΟΤΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΕΙΝΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ
Παλιότερα οι άνθρωποι κρατούσαν με νύχια και με δόντια τα προσχήματα, κουκουλώνοντας την άγρια φύση τους με μια αραχνοΰφαντη κουβέρτα φτιαγμένη από καλούς τρόπους. Μπορεί τις περισσότερες φορές να ήταν προσποιητοί και κάλπικοι, αλλά οι ιπποτικής προέλευσης κώδικες βοηθούσαν τουλάχιστον να μη χυθεί αίμα σε καιρούς άγριους. Σε κείνα τα ευέξαπτα χρόνια, η ειρωνεία, η αγένεια, η μομφή, ένα άγριο βλέμμα ή μια απρεπής χειρονομία ήταν το πρώτο βήμα σε μια διαδρομή που σχεδόν πάντα κατέληγε σε αρχαία τραγωδία ή σεξπηρικό δράμα. Σήμερα, όμως, μια χοντράδα δεν είναι ανάγκη να ειπωθεί με βαρύγδουπο νήμα. Τις πιο πολλές φορές λέγεται χωρίς να της δίνεται κανένα βάρος, με μια ελαφράδα στην έκφραση και μια αμέλεια για τις επιπτώσεις, που ενδέχεται, όμως, να αποδειχτούν μοιραίες. Φιλίες καταστρέφονται κάθε τόσο γιατί δεν αντέχουν την κακώς εννοούμενη οικειότητα που καταντάει αδιακρισία. Επαγγελματικές συνεργασίες λυγίζουν κάτω από το βάρος μιας επικοινωνιακά κακής στιγμής, όταν κανένα από τα δύο μέρη δεν μπορεί να συγκρατήσει τα νεύρα του. Η ψυχολογία σου δοκιμάζεται και αιμορραγεί καθημερινά, επειδή όλο και περισσότεροι σου «τη λένε» χωρίς έλεος και με χαρακτηριστική ευκολία.
Πόσες και πόσες φορές δεν απορείς με το θράσος των συνομιλητών σου στις φιλικές παρέες ή στο γραφείο: «Πήρες κιλά;», «Απορώ πώς μπόρεσες να στείλεις το παιδί σε δημόσιο», «Πόσα παίρνεις;», «Πόσο καιρό έχετε να το κάνετε;», «Αποκλείεται να μην έχεις φάει κι εσύ κέρατο». Η λεκτική τους επιθετικότητα σε σοκάρει, ιδιαίτερα όταν οι απαντήσεις που θα έδινες στα παραπάνω αν ήσουν 100% ειλικρινής θα ήταν με τη σειρά: «Επτά κιλά σε δύο μήνες και δεν μπορώ να τα χάσω με τίποτα», «Έπρεπε να πάρουμε δάνειο για να το στείλω σε ιδιωτικό», «Τα μισά απ’ όσα παίρνεις εσύ», «Από το καλοκαίρι που πήγαμε στη Σίφνο», «Το ξέρω. Στο πουκάμισό του έχω βρει κραγιόν σε όλα τα χρώματα που σιχαίνομαι». Όμως, δεν λες την αλήθεια, ούτε επαναστατείς απέναντι σε ένα τόσο αδικαιολόγητα αγενές ερωτηματολόγιο. Υπομένεις τους κακούς τρόπους γιατί είναι μοντέρνο να μιλάς ανοιχτά για όλα και επειδή θα κινήσεις υποψίες αν αντιδράσεις όταν οι άλλοι χώνουν τη μύτη τους στην προσωπική σου ζωή. Μαθημένοι από τα reality, δεν σου επιτρέπουν ούτε καν να κλείσεις την πόρτα της κρεβατοκάμαράς σου και σε ανακρίνουν χωρίς οίκτο, ξεσκονίζοντας όλες τις κάμα σούτρα λεπτομέρειες με τον τρόπο που θα το έκανε και η Σαμάνθα στο Sex and the City. Μόνο που εσύ –αντίθετα με την Κάρι– συνηθίζεις να απαντάς με ανακρίβειες –και καλά κάνεις– και έτσι η απόσταση ανάμεσα σε σένα και στους ανθρώπους που θα ‘πρεπε να θεωρείς φίλους μεγαλώνει αντί να μικραίνει. Πριν το καταλάβετε, η αγένεια που νομίζατε για εμπιστοσύνη και η συνενοχή σας έχει κάνει ξένους.
Και δεν είναι μόνο οι λεκτικές απρέπειες. Στο πεζοδρόμιο κανείς δεν κάνει λίγο δεξιά ή λίγο αριστερά να περάσουμε και οι δύο –δεν έχω τολμήσει να το δοκιμάσω, αλλά αν δεν παραμερίσω, σίγουρα θα με ποδοπατήσουν. Στα μπαρ με σπρώχνουν και με αγριοκοιτάζουν ταυτόχρονα. Δράση και αντίδραση, όλα δικά τους. Η γειτόνισσα αφήνει πάντα την πόρτα της πολυκατοικίας να κλείσει με δύναμη πίσω της, ενώ έρχομαι φορτωμένος με σακούλες. Στο τραπέζι οι καπνιστές ανάβουν τσιγάρο πριν ακόμη έρθει το επιδόρπιο. Τα παιδιά στη πλατεία Δεξαμενής σουτάρουν πάνω μου την ώρα που περνάω. Και οι γονείς τους δεν ενοχλούνται που το παιδί τους έχει προφανώς διαβάσει το ίδιο εγχειρίδιο καλών τρόπων με τον Μαραντόνα. Στις δημόσιες υπηρεσίες οι υπάλληλοι διαδίδουν το Ευαγγέλιο του Μαρκήσιου ντε Σαντ. Οι σερβιτόροι ακόμη και στα πιο ακριβά μαγαζιά, αυτά που επαίρονται δήθεν για το service τους και το χρεώνουν όσο και ένα mini facelift στη Βραζιλία, πολλές φορές σου απευθύνονται λες και τρύπωσες παράνομα στην ουρά για το συσσίτιο. Και στο σούπερ μάρκετ πάντα κάποιος περνάει μπροστά σου στο διάδρομο για το ταμείο, κάνοντας δήθεν ότι παίρνει κάτι από το διπλανό ράφι. Ίσως όλα αυτά φαίνονται μικρά και ασήμαντα, αλλά μια κοινωνία που έχει αποδυναμώσει το πλέγμα προστασίας από την αναρχία, κινδυνεύει πολύ σύντομα να το καταργήσει τελείως. Και τότε δεν μας σώζει τίποτα.
ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ MAD MAX
Με καταλαμβάνει πανικός στην ιδέα ότι έτσι όπως κατρακυλούμε στην ασυδοσία, θα στραφούμε μια μέρα μαζικά και ανεξέλεγκτα ο ένας εναντίον του άλλου με αγριότητα: άντρες με γραβάτα και γυναίκες με ψηλά τακούνια θα κλέψουν μέρα- μεσημέρι ένα κομμάτι ψωμί από έναν παππού, θα πλακωθούν έτσι απλά για να εκτονώσουν την ενέργεια που τους περισσεύει, θα περάσουν με το (υβριδικό) τζιπ πάνω από καροτσάκια με μωρά. Ποιος λέει ότι αυτές είναι ακραίες υποθέσεις; Ο Τζουλιάνι όταν ανέλαβε δήμαρχος της Νέας Υόρκης δεν ήξερε από πού να αρχίσει και πού να τελειώσει σε μια πόλη βυθισμένη στο έγκλημα. Κι έκανε το ακόλουθο πείραμα: Έβαλε να παρατήσουν ένα αυτοκίνητο στη μέση ενός κακόφημου γκέτο. Όσο το αυτοκίνητο ήταν σώο, δεν κινδύνευε από το μίσος. Όταν οι ερευνητές έσπασαν επίτηδες το ένα του τζάμι, μέσα σε λίγες μέρες δεν του είχε μείνει ούτε ρόδα. Έτσι ξεκίνησε το δόγμα της μηδενικής ανοχής: Ο Τζουλιάνι υποστήριξε ότι αν δώσεις πράσινο φως ακόμη και στην πιο ήπια παραβατική συμπεριφορά, ανοίγεις το κουτί της Πανδώρας. Και όντας ανυποχώρητος ακόμη και στην πιο αθώα ανομία, κατάφερε να καθαρίσει μέχρι και την Times Square. Στη δική μας καθημερινότητα έχει ήδη τρυπώσει η λεκτική βία, η αδιακρισία, η σκληράδα ανάμεσα σε ανθρώπους που δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, ένα σπρώξιμο τώρα και ένα χωρίς αφορμή άγριο βλέμμα αργότερα. Νομίζω ότι μια λεπτή και εύθραυστη κλωστή συγκρατεί αυτή την κοινωνία ανθρώπων από το να πέσει στο χάος και τη βαρβαρότητα τύπου Mad Max.
Τη θυμάστε αυτή την ταινία; Ο Μελ Γκίμπσον σε ένα ρημαγμένο τόπο, η Γη ύστερα από μια μεγάλη καταστροφή, δεν υπάρχουν κανόνες ούτε ανθρωπιά. Ένας σύγχρονος πρωτογονισμός, ένας μεταμοντέρνος Μεσαίωνας, ολόκληρος ο πλανήτης σε αποσύνθεση. Κοίταξε γύρω σου και πες μου με το χέρι στην καρδιά ότδ δεν είμαστε πολύ κοντά σε κάτι τέτοιο. Στις προηγμένες χώρες η ευταξία και η οργάνωση, μα πάνω απ’ όλα η έμφυτη ή έστω προσποιητή ευγένεια και οι καλοί τρόποι σε καθησυχάζουν. Λες «μπα, το ανθρώπινο γένος είναι πια εκπολιτισμένο, ανίκανο για τόσο ωμό κακό». Εδώ στην Ελλάδα όμως, τρέμω τους οδηγούς των γιγαντιαίων SUV. Με έχουν πολλές φορές βρίσει, μουντζώσει και παραλίγο σκοτώσει ενώ μιλούν στο κινητό.
ΜΙΑ ΕΥΓΕΝΙΚΗ ΧΟΡΗΓΙΑ
Ακόμη κι αν δεν μπορείς να είσαι διαρκώς χαμογελαστή και ευπροσήγορη, προσπάθησε τουλάχιστον να μη δηλητηριάζεσαι από τις νευρώσεις και το θυμό που σου προκαλεί η δύσκολη καθημερινότητα. Όλοι έχουν προβλήματα –έναν προϊστάμενο που τους πιέζει, έναν σύντροφο που δεν είναι εκεί όταν πρέπει, μια πιστωτική κάρτα να ξεχρεώσουν ή έστω μια «bad hair day». Θέλω να πιστεύω ότι η αγένεια δεν είναι στο DNA μας, αλλά όταν φοράμε το πιο τρομακτικό μας ύφος είναι γιατί εξωτερικεύουμε χωρίς φιλτράρισμα το ζοφερό μέσα μας. Τι ωφελεί, όμως, να αναπαράγεις το σκοτάδι; Και άλλες φορές πάλι γίνεσαι αγενής και κακότροπη, γιατί κάποιος άλλος συμπεριφέρθηκε έτσι απέναντί σου και τον μιμείσαι. Ποιος, δηλαδή, περιμένεις να σπάσει το φαύλο κύκλο;
Όχι μόνο δεν χρειάζεται να απαντάς στις απρέπειες με μίσος, αλλά αντίθετα δοκίμασε να μεταδώσεις όση καλή ενέργεια μπορείς να μαζέψεις από τα περισσεύματα. Την επόμενη φορά που δεν θα χωράτε όλοι στο ασανσέρ, κάνε εσύ ένα βήμα πίσω. Αν κάποιος στο σούπερ μάρκετ κρατάει 2-3 μικροπράγματα, άφησέ τον να περάσει πρώτος στο ταμείο. Κόψε ταχύτητα σε μια διάβαση πεζών. Απευθύνσου στους δημοσίους υπαλλήλους με χαμογελαστά μάτια και δες πόσο πιο εύκολα θα διεκπεραιωθεί η υπόθεσή σου. Συγκρατήσου την ώρα που πας να ξεστομίσεις μια άμυαλη χοντράδα. Κάνε την αρχή και ίσως σιγά σιγά ο κόσμος να αλλάξει. Η ευγένεια είναι ένα ζεν καταφύγιο όπου παίζει διαρκώς lounge μουσική. Εκεί μπορείς να κρυφτείς μόνη σου, αλλά μπορείς αν θέλεις να προσκαλέσεις μαζί σου και όλο τον κόσμο. Μέσα στο 2010 στείλε το μήνυμα. Κι όποιος το πιάσει
«Οι πλούσιοι δεν δουλεύουν για τα χρήματα. Βάζουν τα χρήματα να δουλεύουν γι’ αυτούς». Μήπως ήρθε η ώρα να αξιοποιήσετε αυτή την αλήθεια;
Ως πλούσιος ορίζεται ο οικονομικά ελεύθερος άνθρωπος, ο οποίος οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να επιλέξει να μην εργάζεται. Και αυτό θα το πετύχει αν μπορεί να έχει αλλά και να δημιουργεί χρήματα.
Ο χρυσός κανόνας
Η αποκλειστικότητα της μισθωτής εργασίας είναι λίγο παλιά ιδέα στον απαιτητικό μοντέρνο κόσμο. Δεν είπε κανείς να εγκαταλείψετε την εργασία σας, αλλά να ασχοληθείτε με την προσωπική σας επιχείρηση αξιοποιώντας τους πόρους σας, προκειμένου να αποκτήσετε πραγματικό εισόδημα.
Για να γίνει αυτό πρέπει να καταλάβετε κάτι πολύ βασικό· τη διαφορά ανάμεσα στο παθητικό και το ενεργητικό. Οι πλούσιοι συσσωρεύουν ενεργητικό, αγοράζοντας περιουσιακά στοιχεία. Οι υπόλοιποι αγοράζουν παθητικό πιστεύοντας ότι έχουν αγοράσει περιουσιακά στοιχεία. Η διαφορά τους είναι απλή: το ενεργητικό στοιχείο είναι κάτι που βάζει λεφτά στην τσέπη σας. Το παθητικό παίρνει λεφτά από την τσέπη σας.
Παθητικό είναι τα δάνεια, οι κάρτες, τα αυτοκίνητα, το σπίτι, όλα τα ωραία πράγματα που δεν σας αμείβουν χρηματικά. Για παράδειγμα, αν πήρατε δάνειο για να αγοράσετε ένα σπίτι, πιθανότατα πιστεύετε ότι έχετε κάνει μία επένδυση. Ίσως, για τα παιδιά σας. Στην πραγματικότητα, δεν υπάρχει καμία επένδυση από τη στιγμή που η υποθήκη του σπιτιού σάς τραβάει χρήματα διαρκώς αντί να προσθέτει στο εισόδημά σας. Το σπίτι είναι παθητικό. Αν, στην καλύτερη περίπτωση, το ακίνητό σας που αγοράστηκε π.χ. € 150.000 το πουλήσετε € 210.000, τότε πράγματι κάνατε μία επένδυση η οποία σας απέδωσε € 60.000 σε μικρό χρονικό διάστημα.
Ενεργητικό είναι αυτό που θα λέγαμε «προσωπική επιχείρηση» η οποία παράγει… χρήματα. Όπως επισημαίνει ο χρηματοοικονομικός σύμβουλος Ταξιάρχης Γεωργιάδης, το ενεργητικό αποτελείται από:
Επιχειρήσεις ή τμήματα επιχειρήσεων στα οποία έχετε συμμετοχή χωρίς να χρειάζεται να είστε παρούσες, αφού αυτά διευθύνονται από άλλα άτομα. Εσείς παίρνετε το μερίδιό σας χωρίς να είστε εργαζόμενες εκεί. Π.χ. μια φίλη σας έχει ανοίξει ένα μικρό αλλά επιτυχημένο εστιατόριο. Μπείτε μέσα με ένα ποσοστό και εισπράξτε τα κέρδη σας.
Μετοχές: Μετοχές δεν σημαίνει «παίζω στο χρηματιστήριο», αλλά ότι έχετε ένα ποσοστό σε μια μεγάλη επιχείρηση που κάθε χρόνο σάς αποδίδει μέρισμα από τα κέρδη της. Μπορεί να είναι μεγάλο, μπορεί να είναι μικρό. Είναι επένδυση, είναι εισόδημα και το κερδίσατε χωρίς να πηγαίνετε εκεί κάθε πρωί. Κι όταν έπειτα από αρκετά χρόνια θα χρειαστείτε ρευστό, μπορείτε πάντα να πουλήσετε στη σωστή στιγμή.
Αμοιβαία κεφάλαια: Με 4% ετήσια απόδοση δεν πέφτετε έξω.
Κτηματομεσιτικά: Αν είστε από τις τυχερές που ζείτε σε ένα σπίτι το οποίο σας ανήκει, σκεφτείτε την πιθανότητα να αγοράσετε ακίνητα με σκοπό να τα εκμεταλλευτείτε. Μπορείτε να το κάνετε με δάνειο· αγοράζετε ένα ακίνητο με δάνειο μικρής διάρκειας, το ενοίκιο που εισπράττετε από αυτό καλύπτει τη δόση (μπορεί να αφήνει και κέρδος) κι έτσι ή θα αποκτήσετε μια κατοικία χωρίς να ξοδέψετε τίποτα ή θα έχετε εισόδημα χωρίς να δουλέψετε γι’ αυτό. Το μυστικό είναι να βρείτε μια ευκαιρία, δηλαδή ένα ακίνητο που να διατίθεται φτηνά, όμως εσείς ξέρετε ότι μπορείτε να το αξιοποιήσετε, είτε επειδή η περιοχή ανεβαίνει είτε επειδή το ακίνητο έχει κάποια αδιαμφισβήτητα πλεονεκτήματα (π.χ. συγκλονιστική θέα, πολλά δωμάτια κ.λπ.).
Ασφαλιστικά συμβόλαια: Ένα αποταμιευτικό πρόγραμμα είναι ένα περιουσιακό στοιχείο που μπορείτε πάντα να «σπάσετε» κάποια στιγμή προκειμένου να εισπράξετε όσα μέχρι τότε έχετε αποταμιεύσει και επενδύσει.
Τοποθετήσεις σε τίτλους σταθερής απόδοσης: Δηλαδή, ομόλογα και γραμμάτια. Με την εγγύηση του ελληνικού δημοσίου εμπεριέχουν μικρό ρίσκο και είναι πολύ σίγουρη επένδυση με σημαντικά κέρδη. Έχετε πάντα υπ’ όψιν ότι η προσωπική σας επιχείρηση ή, αλλιώς, το χαρτοφυλάκιό σας θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει διαφορετικά είδη (π.χ. τοποθετήσεις σταθερού εισοδήματος, ομόλογα, έντοκα γραμμάτια, μετοχές από διαφορετικούς κλάδους), για να προστατευτείτε από παράγοντες που πιθανόν να επηρεάσουν έναν κλάδο ή κάποιον τομέα των επενδύσεών σας.
ΤΙ ΛΕΕΙ ΕΝΑΣ ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΙΠΕ ΠΟΤΕ Ο ΜΕΣΑΙΟΣ
Ο «μεσαίος» μπαμπάς συνιστά εξειδίκευση. Λέει: «Να πας σχολείο, να πάρεις καλούς βαθμούς, να περάσεις στο πανεπιστήμιο και να γίνεις εξαιρετικός στον τομέα σου». Ο πλούσιος μπαμπάς λέει: «Μάθε λίγο απ’ όλα και δούλεψε για να μαθαίνεις, όχι μόνο να κερδίζεις». Και μάλιστα, την εποχή των… συμπαντικών αλλαγών, όταν όλες οι εταιρείες και οι επιχειρήσεις δεν είναι παρά ένα μεγάλο σύστημα συγκοινωνούντων δοχείων.
Ο «μεσαίος» μπαμπάς σάς ενθαρρύνει να σπουδάσετε για να βρείτε μια καλή εταιρεία να δουλέψετε. Ο πλούσιος σας παροτρύνει να σπουδάσετε για να βρείτε μια καλή εταιρεία να αγοράσετε.
«Μεσαίος»: «Όσον αφορά τα λεφτά, μην παίρνεις ρίσκο». Πλούσιος: «Όσον αφορά τα λεφτά, μάθε να διαχειρίζεσαι το ρίσκο».
Ο «μεσαίος» μπαμπάς πιστεύει ότι το σπίτι σας είναι η μεγαλύτερη επένδυσή σας. Ο πλούσιος πιστεύει ότι το σπίτι σας είναι ένα εμπόδιο και νομίζει πως όποιος θεωρεί ότι αυτό αποτελεί σημαντικό περιουσιακό στοιχείο έχει πρόβλημα.
Ο μεσαίος μπαμπάς αγχώνεται να βγάλει περισσότερα χρήματα. Ο πλούσιος λέει ότι τα χρήματα δεν είναι κάτι αληθινό, γιατί όταν οι άλλοι δουλεύουν για τα λεφτά, οι πλούσιοι κάνουν λεφτά. Ένα τηλεφώνημα, ένα νεύμα, μία υπογραφή σημαίνουν εκατομμύρια.
Οικονομικός αναλφαβητισμός
Το πρόβλημα με όλες όσες δεν έχουμε πλούσιο μπαμπά, είναι η οικονομική παιδεία, την οποία δεν λαμβάνουμε από πουθενά, εκτός αν κάνουμε εξειδικευμένες σπουδές. Έτσι ένας απαίδευτος οικονομικά άνθρωπος θα έκανε ό,τι όλες μας· αν δει μια αύξηση στο μισθό του θα βάλει π.χ. μεγαλύτερη υποθήκη για το σπίτι των ονείρων του αντί να διαθέσει τα επιπλέον χρήματα σε πλεονεκτήματα ή επενδύσεις. Αυτή είναι η βάση μιας χρεωμένης κοινωνίας.
Ο οικονομικός αναλφαβητισμός αφορά το πώς θα είμαστε οικονομικά έξυπνες με δική μας πρωτοβουλία, εφόσον κανείς δεν μας έμαθε ποτέ τα πιο βασικά πράγματα για μια επιτυχημένη επιβίωση σήμερα. Δημιουργείται από τη γνώση σε τέσσερις περιοχές:
Κατανόηση της αγοράς: Σε αυτή βασίζεται κάθε χρηματοπαραγωγική ενέργεια· στη γνώση και κατανόηση του απλού νόμου προσφοράς και ζήτησης. Υπάρχουν οι τεχνικές και οι οικονομικές πλευρές της αγοράς. Στις τεχνικές πλευρές εντάσσεται η επένδυση σε ένα αγαθό, προϊόν ή υπηρεσία που ουσιαστικά δεν έχει κάποιο φανερό νόημα, αλλά ανταποκρίνεται σε συναισθηματικά ορμώμενες συμπεριφορές αγοράς ή στη διαίσθηση. Στις θεμελιώδεις πλευρές της αγοράς εντάσσονται οι κινήσεις που έχουν κάποιο οικονομικό αντίκτυπο και βασίζονται στο αν αυτές έχουν νόημα ή όχι βάσει των συνθηκών που επικρατούν στην αγορά.
Γνώση του νόμου: Το να γνωρίζετε τι είδους προστασία σάς παρέχει η νομοθεσία, τι πλεονεκτήματα έχετε ή πόσα γλιτώνετε από την εφορία αν προστατεύεστε μέσα σε μια εταιρεία είναι ένα πλεονέκτημα και από τα πρώτα πράγματα που θα σας μάθαινε ο πλούσιος μπαμπάς. Είναι βασικό να γνωρίζετε, για παράδειγμα, ότι αν αντί για ατομική επιχείρηση δημιουργήσετε μια ομόρρυθμη εταιρεία θα φορολογηθείτε πολύ λιγότερο.
Επένδυση: Ή, αλλιώς, ο τρόπος με τον οποίο τα χρήματα «γεννούν» χρήματα. Περιέργως, οι επενδύσεις είναι ένας ιδανικός τρόπος για τις γυναίκες, γιατί δεν βασίζονται τόσο στη λογιστική και την ανάλυση των αριθμών, αλλά στο συναίσθημα, τη διαίσθηση και τη δημιουργικότητα.
Λογιστική: Το ξέρω. Βαρετό και φρικτό. Δεν σημαίνει μόνο να μπορείτε να κάνετε μόνες σας τη δήλωσή σας κάθε χρόνο. Σημαίνει να μπορείτε να διαβάζετε και να καταλαβαίνετε τα οικονομικά έγγραφα, τα λογιστικά βιβλία, τα ποσοστά, τους προϋπολογισμούς. Μπορείτε να τα καταφέρετε διαβάζοντας οικονομικές εφημερίδες ή τις καταστάσεις των δικών σας οικονομικών, τις αναφορές για κάποιες μετοχές που ίσως έχετε, τα ενοίκιά σας ή τη μισθολογική σας ενημέρωση. Μπορείτε να παρακολουθήσετε σεμινάρια. Η λογική «δεν καταλαβαίνω τι λέει ο υπάλληλος της τράπεζας για το δάνειο, εγώ υπογράφω όπως και να’ χει» δεν υπάρχει στα μυστικά του πλούσιου μπαμπά στα παιδιά του.
Για περισσότερες πληροφορίες
ΤΙ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΚΑΝΩ;
Αξιοποιήστε το δώρο των Χριστουγέννων για μια πρώτη μικρή επένδυση. Σίγουρα πρέπει να ψωνίσετε δώρα, μπάλες για το δέντρο, να κάνετε μανικιούρ κ.λπ.. Μην ξεχνάτε ότι όλα αυτά είναι παθητικό. Μην σνομπάρετε το ενδεχόμενο να συνεργαστείτε με έναν οικονομικό σύμβουλο ο οποίος θα σας κατευθύνει να κάνετε συμφέρουσες οικονομικές ενέργειες.
Προσπαθήστε να αξιολογήσετε τι λειτουργεί και τι όχι. Ο ορισμός της παράνοιας είναι να κάνεις το ίδιο πράγμα και να περιμένεις διαφορετικά αποτελέσματα. Όλες οι ενέργειές σας μέχρι τώρα προφανώς δεν σας έκαναν πλούσια.
Για νέες επενδυτικές ιδέες πηγαίνετε σε βιβλιοπωλεία και ζητήστε βιβλία σε διαφορετικά και μοναδικά αντικείμενα.
Αποκτήστε γνώση.
